Жабдықтың корпоративтік ПО‑пен сәйкестігін тексеру: пилот

Массовық сатып алудан бұрын сәйкестікті неге тексеру керек

Көптеген компанияларда үлкен көлемде ПК сатып алу оңай көрінуі мүмкін: модель таңдап, Windows орнатып, образ таратасың да болды. Алайда бір рет орнату еш нәрсені кепілдендірмейді. Шынайы пайдалану кезінде корпоративтік қосымшалар, қауіпсіздік саясаттары, басып шығару, электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ), VPN және ондаған утилиталар қиылысады — сонда ғана мәселелер шығады.

Сатып алудан бұрын жүргізілетін пилот сәйкестікті шешуге көмектеседі: қоймадағы жедел тексеру немесе демо көрсетілімде көрінбейтін ақауларды анықтайды. Көбінесе бұл бір айқын қате емес, жұмыс үрдісіндегі жағымсыз кедергілер: банк клиенті ілініп қалуы, браузерде қолтаңбаның жоғалуы, ПК ұйқыдан оянбай қалуы, баспа тапсырмалары «жоғалуы», видео қоңырауларда сыбдырлану пайда болуы сияқты.

Мұндай мәселелер бюджетке бірнеше бағыттан әсер етеді: қызметкерлер уақыты шығындалып, қолдау жүктемесі өседі, партияны қайтару немесе қайта жабдықтау — бухгалтерия мен сатып алулармен ұзақ әңгіме. Мысалы, пилот кезінде штрихкод сканері тек бір драйвер нұсқасымен жұмыс істейтіні немесе кезекті OS жаңартуы бір үйлесімділікті бұзатыны анықталуы мүмкін.

Алдын ала келісіңіз — пилотқа кім қатысады және не тексерілетінін. Әдетте қатысушылар:

• IT (орнату, образдар, жаңартулар, басқару, қалпына келтіру)
• Ақпараттық қауіпсіздік (шифрлау, EDR/антивирус, саясаттар, токендер мен ЭЦҚ)
• Бизнес бөлімшелері (шынайы сценарийлер және жүктемелік шыңдар)
• Қолдау (типтік инциденттер және шешім уақыты)

Пилоттың табысын әсерлі әсерлермен емес, қарапайым критерийлермен өлшеу тиімді: тұрақтылық (сыни сәтсіздіктер жоқ), жылдамдық (қосымшалар тез ашылады) және қолдауға бейімділік (мәселелер қайталанып, түсінікті қадамдармен шешіледі). Солай сатып алу туралы шешім келісімді және тыныш болады.

Пилотты бастамас бұрын не келісу керек

Пилот басталғанда ережелерді алдын ала нақтылау маңызды. Әйтпесе ол тез арада бөлек шағымдар жиынтығына айналып, нәтижені сатып алушыларға дәлелдеу қиын болады.

Бастап бірінші мақсатты анықтаңыз. Кейде пилот жаңа ПК паркін растау үшін қажет, кейде — басқа ОС-ке өту немесе негізгі ПО жаңарту (мысалы, бухгалтерлік бағдарлама, клиент-банк, СЭД) үшін. Мақсат тесттер мен қабылдау критерийлерін анықтайды.

Келесі қадам — нақты компанияны көрсететін адамдар мен сценарийлерді таңдау. Тек ең алғыр пайдаланушыларды немесе тек кеңсе қызметкерлерін алмаңыз. Әдетте 2–3 типтік рөл жеткілікті: бухгалтер, колл-орталық қызметкері, CAD-пен жұмыс істейтін инженер, медрегистратор. Әр рөлге күнделікті қысқа тапсырмалар тізбегін бекітіңіз — соларды жаңа жұмыс орнында орындауы керек.

Пилот ұзаққа созылмауы үшін ұйымдастырушылық параметрлерді алдын ала белгілеңіз: көлем (қанша ПК және қай жерде), мерзімдер (старт, бақылау нүктесі, шешім күні), жауаптылар (IT, Ақпараттық қауіпсіздік, бизнес иесі, қолдау), кері байланыс каналы және өзгерістер ережесі (пилот кезінде не жаңартылуы мүмкін, не «тоқтатылған» болады).

Инфрақұрылым мен АҚБ талаптарын бөлек жинаңыз: домен және саясаттар, диск шифрлау, EDR/антивирус, VPN, локальді әкімші құқықтарының тыйым салынуы, журнал жүргізу талаптары. Қате — алдымен «таза» ПК-да сынап, кейін барлық қорғаныс агенттерін орнатқаннан кейінгі өнімділіктің төмендеуіне таңғалатын жағдайлар.

Мысалы: егер сіз қаржы бөлімі үшін жұмыс станцияларын (оның ішінде GSE.kz модельдерін) пилоттасаңыз, банктің тест контурына қатынауды, ЭЦҚ токендерін және браузер саясаттарын алдын ала келісіңіз. Олай жасамасаңыз, «үйлесімсіздік қателерінің» көпшілігі құқықтардың немесе баптаулардың болмауы болып шығады.

Қолданбалар тізімі: қалай жинап, маңыздысын ұмытпау

Пилот «жұмыс істейді сияқты» күйге түспес үшін адамдар күнделікті қолданатын нақты тізімді бастапқыдан жасаңыз. Бағдарламалардың атауларын ғана емес, нақты сценарийлерді де жазып қойыңыз: жүйеге кіру, баспа, қол қою, файлдармен жұмыс, ресурстарға қосылу.

Сенімді тәсіл — үш көзден инвентаризация жинау: негізгі рөлдерден сауалнама (бухгалтерия, кадрлар, инженерлер, колл-орталық), қолдаудың статистикасы (қай қосымшалар бойынша ең көп тикеттер) және стандартты образдың құрамын қарау (бар болса). Одан кейін бәрін басымдыққа бөліңіз:

• критикалық (болмаса жұмыс тоқтайды)
• маңызды (жылдамдық пен сапаға әсер етеді)
• екінші дәрежелі (кейбір адамдарға қажет)
• сирек (сирек іске қосылады, бірақ тәуекелі жоғары)

Кейін пилотты жиі бұзатындарды нақтылаңыз: дәл нұсқалар, лицензия түрі (локальды немесе желілік кілт), плагиндер, макростар, қосымша модульдер мен өз жазған скрипттер. Бір бағдарлама бөлімдерге байланысты әртүрлі бапталған болуы мүмкін.

Браузерлік сервистер мен қатынауды бөлек ұстаңыз: нақты браузерлер мен олардың саясаттары, VPN-клиент, ЭЦҚ, криптопровайдерлер мен токендер. Мысалы, бухгалтерлік портал тек бір браузерде ашылып, құжаттарға токен арқылы қол қойылып, басып шығару желілік МФҮ-ге жіберілуі мүмкін. Бұл тізімге кірмесе, пилот қағазда ғана сәтті болып қалуы мүмкін.

Тест стенді: адал тексеріс үшін минималды жиынтық

Пилотты нағыз өндірістік компьютерлерде өткізуге болмайды, әсіресе қызметкерлер тоқсанды жапқалы жатса. Жеке тест зонасын бөліп алыңыз: бірнеше жұмыс орны, тұрақты қуат, корпоративтік желіге қатынау және құрылғыларды тез ауыстыру мүмкіндігі. Бұл өндірісті бұзбай, бірдей тесттерді қайталуға мүмкіндік береді.

Стендты нақты жұмыс орнасының шағын көшірмесі ретінде жинаңыз, «арман зертханасы» емес. Минималды жиынтық әдетте осындай:

• жоспарланған партиядан 2–3 ПК немесе моноблок (1–2 конфигурация)
• типтік монитор (моноблок болмаса), пернетақта, тышқан, USB-хаб
• доменге, файл ресурстарына, поштаға, баспаға қатынау
• бір-екі негізгі пайдаланушы рөлі (мысалы, бухгалтер мен оператор)
• образдар мен журналдарды сақтайтын орын

Алдын ала эталонды образ дайындаңыз — болашақ тиражға мүмкіндігінше жақын: ОС нұсқасы, жаңартулар, топтық саясаттар, шифрлау, антивирус, базалық агенттер (мониторинг, қашықтан қолдау) және міндетті қосымшалар жиынтығы. Бірнеше ПК модельдерін (оның ішінде жергілікті өндірушілер, мысалы GSE.kz) салыстырсаңыз, біртұтас образ оларға бірдей ережелер бойынша салыстыруға көмектеседі.

Журнал жүргізуді міндетті етіңіз: ОС оқиғалары, қосымша қателері, драйверлердің құлау жазбалары және «мәселе пайда болғанға дейін не істелді» деген қысқа тізім. Бұл талдау кезінде сағаттарды үнемдейді.

Откат ережелерін алдын ала келісіңіз: таза образ қай жерде сақталады, кімде қалпына келтіру құқықтары бар және ПК бастапқы күйге қайтаруға қанша уақыт беріледі. Сонда бір сәтсіз драйвер бүкіл пилотты тоқтатпайды.

Драйверлер мен жаңартулар: тосынсыйдан қалай сақтану

Көбіне проблема корпоративті ПО-да емес, оның айналасындағы қабатта — драйверлерде, ОС жаңартуларында және компоненттер ауысымында болады. Сондықтан пилотта драйверлерді алдын ала болжауға және қайталануға болатын етіп жасау маңызды.

Драйверлерді тек сенімді көздерден орнатыңыз да, нұсқаларын дереу тіркеңіз. Кез келген инженер басқа столда дәл сол ПК-ны жинап, дәл сол нәтижені ала алуы керек. Орнатылған пакеттер мен орнату күндерін сақтаңыз — әйтпесе аптадан кейін не өзгергенін анықтау қиын болады.

Функция бойынша негізгі драйвер кластарын тексеріңіз: чипсет, видео, желі (сымды және Wi‑Fi), дыбыс, USB, Bluetooth. Практикада жағдай былай көрінеді: офис қосымшалары жұмыс істейді, бірақ ұйқы режимінен кейін Wi‑Fi жоғалып қалады немесе USB-сканер жаңарту салдарынан анықталмай қалады.

ОС жаңартуларын пилотта міндетті түрде сынап көріңіз, бірақ бақылаулы түрде. Windows өзінің драйверлерін алмастырмайтынына және баптауларды бұзбайтынына көз жеткізіңіз. Ыңғайлы тәсіл — жаңартулардан бұрын бақылау нүктесін жасау, жаңарту жасап, драйвер нұсқаларын тексеру және критикалық сценарийлерді қайталау.

Егер жұмыс станцияларын немесе ПК‑ларды жергілікті өндірушіден алсаңыз, алдын ала ұсынылған драйвер жиынтығы мен жаңарту тәртібін сұраңыз. GSE партиялары үшін бұл әртүрлі модельдерде конфигурацияны тез қайталауға көмектеседі.

Периферия: пилотты жиі бұзатындар

Жабдық пен қосымшалар жақсы жұмыс істесе де, пилот жиі ұсақ-түйек себебінен сәтсіз аяқталады: баспа шықпайды, сканер көрінбейді, гарнитура дыбыстауы бұзылады. Сондықтан периферияны да қосымшалар сияқты қатты тексеріңіз.

Алдымен «типтік» құрылғылар ғана емес, процестер мен регуляцияға тартылған барлық құрылғылардың инвентаризациясын жасаңыз: принтерлер мен МФУ (соның ішінде желілік және қорғалған баспа), сканерлер (планшет, ағындық, штрихкод сканерлері), гарнитуралар мен камералар, смарт-карталар мен токендер, сондай‑ақ POS, көрсеткіштер, пропуск оқырмандары немесе медициналық аспаптар сияқты стандартты емес құрылғылар.

Одан әрі тек "қосылды немесе жоқ" дегенді емес, нақты сценарийлерді тесттеңіз. Мысалы: 20 беттік келісімді басып шығару (екі жақты, лоток таңдау), follow‑me баспа, PDF-ке сканерлеу + тану, токен арқылы қол қою. Колл-орталық үшін 30 минуттық видеоқоңырауды қосыңыз: микрофон, шуды басу, құрылғыларды ауыстыру, гарнитура батырмаларының жұмысы.

Әр жұмыс орнына нақты не керек екенін тіркеңіз: драйвер (қандай нұсқа), өндірушінің утилитасы (қажет пе), қауіпсіздік саясаттары және пайдаланушы құқықтары. Бұл тиражда бірдей ПК түрлі бөлімдерге кеткенде өте көмектеседі.

Қадам бойынша тест жоспары: әр ПК‑да не тексеру керек

Пилот адал жауап беруі үшін әр компьютерде бірдей тесттер жиынтығын жүргізіп, нәтижені бір формада тіркеңіз. Солай қай жерде мәселе екенін — ПК моделінде ме, Windows образында ма, драйверде ме, әлде нақты қосымшада ма — тез көресіз.

Бастапқыда әр жұмыс орнына 60–90 минуттық қысқа сценарий жасаңыз, одан кейін тұрақтылық үшін ұзақ тест қосыңыз.

1. Күнделікті өнімділік: жүктелу уақыты, доменге кіру, пошта, шолғыш және 2–3 негізгі қосымшаның іске қосылуы. Көптапсырмалылықты тексеріңіз: видеоқоңырау, 10–15 қойынды, құжат және корпоративтік жүйе бір уақытта.

2. Желілік және қауіпсіздік: VPN, прокси, файл ресурстарына және корпоративтік порталдарға қолжетімділік. EDR/антивирус пен шифрлау қосымшаларды бұзбайтынын тексеріңіз (көбіне баспа мен сканер зардап шегеді).

3. Құжаттар және баспа: типтік шаблондар, макростары бар файлдар, күрделі кестелер, PDF‑ке экспорт. Баспа нақты принтерде тексерілсін, оның ішінде екі жақты және лоток таңдау.

4. Периферия: камера, гарнитура, док-станция, екінші монитор, смарт-карта немесе токен. Пилотқа сол бөлімде нақты тұрған құрылғыларды алыңыз.

5. Тұрақтылық: ұйқы/ояту 3–5 рет қайталап, сосын толық жұмыс күні 8–10 сағат (жаңартулар мен қайта жүктеулермен). Көп мәселелер тек ұйқыдан кейін немесе жинақтық жаңартулардан кейін көрінеді.

Егер офис ПК партиясын пилоттасаңыз, 2–3 пайдаланушы профилін бөліңіз (мысалы, бухгалтер, оператор, менеджер) және әр профильге бірдей сценарийді жүргізіңіз. Бұл дауларды азайтады: нәтижелер салыстырмалы және қайталанатын болады.

Қабылдау критерийлері: дау‑дамайсыз шешім қабылдау

Пилот жиі дау‑дамаймен аяқталады, себебі бастапта не сәттілік екенін келісіп алмайды. Қабылдау критерийлерін тесттерден бұрын IT, Ақпараттық қауіпсіздік пен негізгі қосымшалардың иелерімен бекіту керек.

Критерийлерді өлшенетін етіп жасаңыз

Оларды санмен және бақылауға болатын белгілермен анықтаңыз. Типтік жұмыс орны үшін бекітуге болатындар:

• ОС жүктелуі мен профильге кіру уақыты (мысалы, 90 секундқа дейін)
• 3–5 негізгі бағдарлама іске қосылу уақыты (пошта, ERP/1С, порталмен шолғыш)
• тұрақтылық: жұмыс күні ішінде ілініп қалулар мен өздігінен қайта жүктелулер жоқ болуы
• қайталанатын қателер саны (мысалы, 20 сағатта 1-ден көп емес критикалық қате)
• периферияның дайындығы: баспа, сканер, гарнитура, смарт-карта қосымша айналымсыз жұмыс істеуі

Ағымдық шекті деңгейлер: не тиражды блоктайды, не қабылдауға болады

Қарапайым шкала ыңғайлы:

• блокер: негізгі қосымша немесе периферия жұмыс істемейді — тираж басталмауы тиіс
• критикалық: жұмыс істейді, бірақ жиі қателер бар немесе деректер жоғалу қаупі бар — сатып алудан бұрын түзету қажет
• орташа: қолайсыздық бар, бірақ айналма жол бар
• төмен: косметикалық мәселе, нәтижеге әсер етпейді

Қолдауға талаптарды бөлек жазыңыз: кім қабылдайды, драйверлер мен жаңартулар нұсқалары қалай тіркеледі, жауап пен шешім қанша уақытта берілуі керек. Егер жеткізуші 24/7 техникалық қолдау мен сервис торабы ұсына алса, тираж кезеңіндегі тәуекел төмендейді (GSE.kz‑те, мысалы, тәулік бойы қолдау және ел бойынша сервис желісі бар деп көрсетілген).

Финалдық қадам — пилот қабылдау акты: не тексерілген, қандай критерийлер орындалды, дефектілер тізімі жауаптылармен және мерзімдерімен бірге. Егер түзетулер қалса, қарапайым шарт қосыңыз: тираж тек 1–2 ПК‑да қысқа қайта сынақтан өткеннен кейін басталады.

Пилотта жиі кездесетін қателіктер мен тұзақтар

Ең жиі кездесетін мәселе — пилот «өте жайлы» өтеді, өйткені шынайы өмірдегі талаптар тексерілмейді. Содан кейін массовық сатып алу басталғанда шынайы проблемалар жұмыс орындарында шығады.

Бір ПК мен бір «алғыр» қызметкер — жаман модель. Бухгалтерия есептер жүргізсе, колл-орталық ондаған қойынды мен софтфонды ұстайды, инженерлер арнайы құрылғылар қосады. Бір модельден бірнеше дананы және әртүрлі рөлдерден 3–5 пайдаланушыны алыңыз.

Көбінесе периферия мен бөлімдер арасындағы айырмашылықтар ұмытылып кетеді. Кейін штрихкод сканері, МФУ, смарт-карта, ЭЦҚ токені, гарнитура немесе екінші монитор ұзақ баптаудан кейін ғана жұмыс істейтінін анықтайсыз. Пилотқа нақты бөлімде тұрған құрылғыларды алыңыз, «ұқсастарын» емес.

Тағы бір тұзақ — нұсқаларды тіркемеу. BIOS/UEFI, драйверлер, ОС жинағы және негізгі қосымшалардың нұсқаларын жазып алмай, нәтижені қайталау мүмкін емес.

Әр тест машинасы үшін міндетті жазылатын минимум:

• модель мен конфигурация, BIOS/UEFI нұсқасы
• ОС нұсқасы мен жаңарту саясаты
• драйверлер нұсқалары (чипсет, желі, видео, баспа)
• орнатылған ПО тізімі және оның нұсқалары

Ақырында, пилот пен «өндірісті» ережесіз араластырмаңыз. Егер пилоттық ПК‑ны өндірістік сервистерге қостыңыз ба, жұмыс процестерін кездейсоқ зақымдауға болады: саясаттық, жаңарту, баспа драйверлері немесе есептік жазбалар қақтығысы. Егер толық оқшаулау мүмкін болмаса, «құм қорасы» мен өзгерістер уақыты анықталсын.

Масштабтаудан бұрын қысқа чек‑лист

Массовық сатып алу мен роллаут алдында пилоттың нәтижесі алдын ала болжамды болуы керек. Шығыс «жарайды», «шамамен» емес, нақты артефакттар жиынтығы болуы тиіс: не орнатамыз, қалай баптаймыз, қалай қолдаймыз.

Тиражқа дейінгі қысқа чек‑лист:

• Критикалық қосымшалар негізгі сценарийлер бойынша тексерілген: кіріс, деректермен жұмыс, баспа, қол қою, сервермен алмау/жіберу, есептер.
• "Тиражға арналған пакет": драйверлер тізімі мен нұсқалары, BIOS/UEFI параметрлері мен ОС, қауіпсіздік баптаулары, антивирус үшін исключениялар, жаңарту ережелері.
• Периферия нақты тапсырмалар бойынша тексерілген: МФУ (лотоктар, екі жақты баспа), сканерлеу қажетті форматтарға, токендер/смарт-карталар, гарнитуралар мен камералар, арнайы құрылғылар.
• Қабылдау критерийлері орындалған: блокерлер жоқ, қалған шектеулерге нақты айналма жол және түзету мерзімі бар.
• Қолданушылар мен қолдау үшін қысқа нұсқаулықтар дайын: пайдаланушыларға — не істеу керек және кімге хабарласу; қолдауға — жұмыс орынды қалай диагностикалау және қалпына келтіру.

Қайталауды да тексеріңіз: 2–3 жаңа ПК алып, дайын пакетпен орнатыңыз — бұл шынайы партия ретінде. Орнату уақыты мен қолмен жасалатын қадамдар қатты ауытқитын болса, масштабтау ауыр болады.

Егер пилот отандық ПК‑ларда өтсе (мысалы, GSE‑тің L200/M200 қатарлары) немесе VDI мен қосымшаларға арналған серверлер болса, нақты конфигурациялар мен прошивка нұсқаларын бекітіңіз. Бұл кейінгі жеткізілімдегі мінез‑құбылыстардың тест нәтижесінен өзгеше болуының тәуекелін азайтады.

Мысал: 50–200 қызметкері бар компаниядағы пилот

120 қызметкері бар компания: үш профиль — бухгалтерия (1С және ЭЦҚ), колл-орталық (гарнитура, бірнеше монитор, софттелефония), басшы кабинеті (видеобайланыс, презентациялар, док-станция). Мұнда мақсат — ПК‑ларды «айналдыру» емес, типтік жұмыс орындарын тексеру.

Стенд 2–3 конфигурациядан құру ыңғайлы және 5–10 пилот орнын тарату жеткілікті. Әдетте бір базалық офис конфигурациясы, ресурсы жоғарырақ нұсқа және сыртқы құрылғыларға порттары/графикасы әртүрлі нұсқа қажет болады.

Тарату мысалы:

• бухгалтерияда 3 орын: бір типтік ПК + драйвер/чипсет айырмашылығы үшін бір балама
• колл-орталықта 4 орын: USB, гарнитура, екі мониторға басымдық
• басшыларға 1–2 орын: камера, микрофон, видеобайланыс, ұйқы/ояту

Көбінесе бірдей "жұмсақ" мәселелер шығады: баспа драйвері (әсіресе желілік МФУ‑лардағы универсалды драйверлер), ЭЦҚ жұмысы (токендер, криптопровайдер, браузер плагиндері), видеобайланыс (камера анықталса да шуды басу дыбысты бұзады), ұйқы/ояту (ұйқыдан кейін желіні көру немесе екінші монитор жұмыс істемеуі).

Дауды болдырмау үшін нәтижені бірдей қағазға түсіру қажет: бір дефектілер кестесі (орын мен профиль, қайта шығару қадамдары, жиілігі, айналма жол, жауапты, шешім). Бұдан кейін тираж бойынша шешім қарапайым болады: қандай конфигурацияларды сатып аламыз, стандартты образға не қосамыз, қай периферияны ауыстырамыз.

Егер жабдықты жергілікті өндірушіден және интегратордан алсаңыз, мысалы GSE.kz, образ, драйверлер және сәйкесті периферия бойынша ұсыныстарды алдын ала сұраңыз — бұл қайта сынақтар санын азайтады.

Пилоттан кейінгі келесі қадамдар

Пилот аяқталған соң нәтижелерді сатып алу мен енгізуге айналатын нақты жоспарға түсіріңіз, әсерлер жиынтығына емес.

Алға қарай 1–3 жылға жұмыс орны талаптарын жинаңыз. Ол тек ПК сипаттамаларын емес, қолдау шарттарын да қамтуы керек: жауап уақыты, бөлшектердің болуы, драйверларға жауапты кім, типтік инциденттер қалай шешілетіні. Егер бухгалтерияға екі монитор мен ЭЦҚ токені қажет болса — бұл міндетті талап болуы тиіс, емес, тек тілеу.

Сосын стандартты образды (алтын эталон) және жаңарту ережелерін дайындаңыз. Алдын ала шешіңіз не автоматты түрде жаңартылады, не стендте тексерілгеннен кейін ғана және оны кім растайды. Қысқа регламент жеткілікті: образ құрамын, драйверлерді орнату және тексеру тәртібін, жаңартулар кестесін және откат ережелерін көрсетіңіз.

Одан кейін масштабтау жоспарына өтіңіз: сатып алу, роллаут, бірінші желіге оқыту. Жай схема жұмыс істейді: кім техниканы қабылдайды, кім образ қояды, кім қызметкерге береді, ақау шыққанда қайда жүгіну және қандай мәлімет беру керек (модель, драйвер нұсқалары, периферия).

Жеткізу және қолдаудағы тәуекелдерді азайту үшін жергілікті өндірушіні және жүйелік интеграторды алдын ала тарту мағыналы. Мысалы, GSE.kz‑ті пилоттан тиражға өту жобаларында жеткізу мен серверлерді қамтамасыз ету үшін қосуға болады.

Қорытынды қадам — шешімді хаттамамен бекіту: конфигурация, қабылдау критерийлері, шегерімдер тізімі және қайта тексеру күні (мысалы, ірі ПО жаңартулардан кейін 6 ай ішінде).